19 il dalbadal ABŞ-ın ən çox patent qazanan şirkəti



Yanvarın ilk günlərində IBM elan etdi ki, o, 2011-ci ildə bir-birinin ardınca 19-cu dəfə olaraq “IFI CLAIMS Patent Services” tərəfindən ən çox patent sayına görə ABŞ-da rekorda imza atıb. IBM-çilər öz şirkətinə il ərzində 6 180 patent qazandırıblar. 2011-ci ilin nəticələrinə əsasən patent sayına görə ABŞ-da lider şirkətlər bunlardır:



( Читать дальше )

"Get orda kimdən soruşsan deyəcək" və ya şəhər nəqliyyat sisteminin onlayn təminatı

Yəqin dəqiq tanımadığınız ünvana gedərkən həmin ünvanı insanlardan soruşarkən bu ifadəni çox eşitmisiz: «Get orda kimdən soruşsan deyəcək.» İnsanlar adətən Sizi təqribi həmin yerə istiqamətləndirirlər, sonra isə həmin yerdə başqasından soruşmağı təklif edirlər :) Bu məqaləni yazmaq ideyası da dəfələrlə bu «məsləhət»i həmvətənlərimdən eşitdikdən sonra ağlıma gəldi. Qərara aldım ki, digər ölkələrdə olan gördüyüm müsbət təcrübələrdən birini Sizinlə paylaşım.
Təhsilimlə əlaqədar 2 il Budapeştdə yaşadığımdan elə məhz bu şəhərdə nəqliyyat sisteminin onlayn təchizatı barəsində Sizə qısa məlumat verəcəm.

Budapeştdə şəhərdə bütün nəqliyyat növləri (metro, tramvay, trolleybus, avtobus, şəhərətrafı elektrik qatarları) «BKV» adlanan qurumun nəzarətindədir və vahid nəqliyyat şəbəkəsi mövcuddur. Bu isə nəqliyyatın daha asan idarə olunması və onlayn təchizatının qurulması üçün çox əlverişlidir. Belə ki, şəhərdə bir yerdən başqa bir yerə getməni planlaşdırmaq üçün mənim bildiyim ən azı 3 resurs mövcuddur:

1. BKV-nin rəsmi saytı. Bu sayt 3 dildə (macar, ingilis, alman) fəaliyyət göstərir və burada bütün nəqliyyat növləri üçün biletlərin qiymətləri, hərəkət marşrutları, dayanacaqları, hər dayanacaqdan avtobusun hansı dəqiqələrdə keçməsi, hətta məhz hansı dəqiqələrdə keçən nəqliyyat vasitələrində əlillərin rahat hərəkət etməsi üçün şəraitin olduğu qeyd olunub. Məsələn, 44 nömrəli avtobusun hərəkət cədvəlinə baxaq. Bu cədvəldə yuxarıda sadalanmış dayanacaqların adlarına vurduqda məhz həmin dayanacaqdan avtobusun hansı saatlarda keçməsini görə bilərik. Eləcə də bəzi dəqiqələrin altından çəkilmiş xətt yuxarıda dediyim kimi əlillərin sərbəst hərəkətinə şərait olan avtobusların məhz nə vaxt dayanacaqdan keçməsini göstərir. Bu şəhər sakinlərinə imkan verir ki, öz dayanacaqlarından avtobusun nə vaxt keçməsinə baxaraq öz hərəkətlərini planlaşdırsınlar. Fikir versəniz görərsiniz ki, avtobusun dayanacaqlardan keçmə tezliyi pik və qeyri-pik saatlara görə, iş və qeyri-iş günlərinə görə dəyişir ki, bu da nəqliyyata tələbatın nəzərə alınması və mümkün sıxlıqların aradan qaldırılması deməkdir. Bu həmin saytın ən sadə funksiyalarından biridir, saytda digər funksiyalar da var, maraqlananlar saytda gəzişərək digər funksiyalara da baxa bilərlər. Qeyd edim ki, sayt mütəmadi olaraq yenilənir, müxtəlif tədbirlər və hadisələrlə əlaqədar olaraq marşrutlarda dəyişikliklər olduqda, saytda bu barədə bildiriş olur.

2. Google Maps xidməti. Bu xidmət şəhər sakinlərinə bir yerdən digər yerə hansı marşrutla getmək, nə vaxt, yola düşmək və nə vaxt çatmaqla bağlı planlaşdırmalar etməyə imkan verir. Mən test üçün Keleti dəmir yol vağzalından Arpad körpüsünə olan yolu axtardım və bu nəticələri aldım:



( Читать дальше )

Facebook internetdə Azərbaycandilli məzmunun yaranmasına mane olur?

Azərbaycanda son illər ərzində Facebook sosial şəbəkəsinin üzvləri durmadan artmaqdadır. Bunun əlbəttə ki, bir çox müsbət cəhətləri olsa da, mənfi cəhətləri də var. Xüsusən Facebook-un geniş yayılmasından sonra milli kontentimizin inkişafına bəzi istiqamətlərdə mənfi təsirini görmək mümkündür:

1. Forumların azalması. Azərbaycanda cəmi bir neçə il öncə kifayət qədər aktiv forum var idi və Google-da nəsə axtaran zaman daha əvvəl bir çoxlarının artıq bunu hansısa forumda soruşduğunu və bizim üçün də yarayacaq cavabı aldığının şahidi ola bilərdik. İndi isə insanlar adətən bunu öz Facebook statuslarında və ya müvafiq Facebook səhifələrində və qruplarında soruşub cavab tapırlar. Lakin məlumdur ki, daha sonra eyni sual kimdəsə yaranarsa, o həmin cavabdan istifadə edə bilməyəcək, çünki Google-da axtarış zamanı Facebook-dakı yazışmalar çıxmır və axtaran adam daha əvvəl həmin suala verilmiş cavabı görməyəcək. Eləcə də müxtəlif müzakirələrin forumlarda yox, Facebook-da aparılması Azərbaycandilli forumların zəifləməsinə səbəb olur.

2. Bloqların lazımi sürətlə artmaması. Bloqların sayı Azərbaycanda artsa da, qeyd etməliyik ki, bir çox hallarda Facebook-da qeyd (Note) funksiyası istifadəçiləri şəxsi bloqlarını yaratmaqdan daha çox onu elə çox asanlıqla Facebook hesabları ilə qeyd şəklində yazaraq paylaşmağı üstün tuturlar. Facebook-da qeyd funksiyası olmasaydı, bloqlarımızın sayı daha sürətlə artardı. Bu tipli yazıların bloqda yazılması həm də ona görə faydalıdır ki, hamı üçün baxmaq imkanı var və Google-da axtarışlar zamanı nəticələrdə görünür.

3. Yeni veb-saytların az istifadəyə verilməsi. Müxtəlif təşkilatlar, şirkətlər, tədbirlər üçün Facebook-un müxtəlif funksiyalarından istifadə olunmasının asanlığı müxtəlif şəxsləri həmin məqsədlə ayrıca veb-səhifə deyil, Facebook-da hadisə, qrup, bəyənmə səhifəsi açmağa vadar edir.

4. Yerli saytlar üçün reklam imkanlarının azalması. Facebook reklam xidməti (Facebook Ads) müxtəlif şəxslər, bəyənmələr, yaş kateqoriyaları, təhsil səviyyəsi, maraq dairəsi və başqa xüsusiyyətlərinə əsasən istifadəçiləri reklam üçün hədəfləməyə imkan verdiyi üçün Azərbaycandilli veb-saytlar yaradaraq reklam qazanma şansları kifayət qədər aşağıdır, çünki Facebook reklamları Azərbaycan ərazisində kifayət qədər ucuzdur.

5. Translitlə yazma vərdişi. Əsas məsələlərdən biri həmçinin Facebook istifadəçilərinin nə üçünsə translitlə yazmasıdır, sanki Facebook-da olarkən insanlar Alt+Shift düymələrinə birgə basıb klaviaturanı Azərbaycan dilinə çevirməyə tənbəllik edirlər və ingilis şriftləri ilə yazmaqda davam edirlar. Bu da ola bilər ki, çoxlarında formalaşan «Belə yazsam, onsuz da dostlarım başa düşəcəklər» fikrinin olmasından irəli gəlir. Müşahidələrim göstərir ki, Facebook-da translitlə yazmaq bizim xalqın səciyyəvi xüsusiyyətidir :-)

© Rəşad Mehbaliyev

Vikipediyada yazmaq istəyənlər üçün: Tez-tez verilən suallara cavablar


Qwe.az-ın daimi oxucuları yəqin bir neçə gün öncə Vikipediya haqqında yazdığım məqaləni xatırlayırlar. Həmin yazıdan sonra Vikipediyada yazmaq istəyənlərin və buna maraq göstərənlərin əslində çox olmasını hiss etməyə başladım. Ona görə də mənə ən çox verilən suallara yazdığım qısa cavablarə və müvafiq keçidləri təqdim edirəm:

* Vikipediyada yazmaq üçün məndən nə tələb olunur? Bu suala sayt özü cavab verir: Yazmaq istəyirsənsə, cəsur ol!

* Vikipediyada yazı yazmaq istəyirəm, amma daha əvvəl bunu etməmişəm, nədən başlayım? Vikipediya bu məqsədlə Yeni istifadəçilərə kömək səhifəsi hazırlayıb.

* Yazdığım məqaləni və ya başqalarının yazdıqlarını necə redaktə edə bilərəm? Vikipediyada Məqalələrin redaktə qaydaları ilə tanış olduqda görürük ki, bu olduqca asandı və adi mətn yazmaq qədər sadədi.

* Birdən-birə yazı yazmağa ehtiyat edirəm, yazmağı bacardığımı necə yoxlaya bilərəm? Sadəcə sınaq yazısı yazıb özünüzü yoxlamaq istəyirsinizsə, bunu Qaralama dəftərində edə bilərsiniz.

* Vikipediyada yazmaq üçün hansı prinsiplərə əməl etmək lazımdı? Vikipediyanın beş sadə prinsipinə əməl etməlisiniz.

* Məqaləni yazdım, amma düzəlişlərə ehtiyacı var, özüm düzəldə bilmədim, nə edim? Narahat olmayın, məqaləniz etibarlı istinadlarla yazılıbsa, Vikipediyada qalacaq və digər istifadəçilər, eləcə də Vikipediyanın moderatorları tərəfindən inkişaf etdiriləcək.

* Məndə yaranmış bütün suallara cavab tapmadım, daha detallı məlumatı hardan oxuya bilərəm? Vikipediyada istifadəçilərin suallarından ibarət xüsusi səhifəyə baş çəkin.

P.S. Unutmayaq ki, Vikipediyada məqalə sayına görə 41-ci yerdəyik və reytinqdə bizdən yuxarıda olan dillərin təxminən yarısı bizdən daha azsaylı xalqlarındır. Ona görə də dünyada Azərbaycanlıların sayının çox olması bizdən də Azərbaycandilli Vikipediyanı zənginləşdirməyi tələb edir.

© Rəşad Mehbaliyev

Texnologiya və Vikipediyamız


Yəqin ki, hamımızın Vikipediya (www.wikipedia.org) resursundan xəbərimiz var, ondan yəqin ki, faydalanmayan insan yoxdur. Xüsusən onun ingilis dilli versiyası daha populyardır və müşahidələr göstərir ki, Google-da ingiliscə hər hansı sözü və ya ifadəni axtararkən nəticələrdə Vikipediyanı ilk yerlərdə görmək adi hala çevrilib. Bu versiyada ən adi anlayış və gündəlik əşyalardan tutmuş (məsələn, orada «Qələm» üçün ayrıca geniş məqalə var) ən son elmi anlayışlara qədər bütün növ suallara cavab tapmaq mümkündür. Ona görə də xarici ölkələrdə təhsil alan tələbələr, ziyalılar və adi şəxslər bir çox suallara cavab tapmaq üçün Vikipediyaya müraciət edirlər. Vikipediya açıq resurs olduğu üçün orda istənilən şəxs əlavə və dəyişikliklər etmək imkanına malikdir. Buna görə də bəzən iddia olunur ki, bu orada yanlış informasiyaların yer almasına səbəb olur. Lakin qeyd etməliyik ki, orda yerləşdirilən bütün məlumatlar etibarlı mənbələrə istinad göstərilərək yerləşdirilir, statistikalar, yerləşdirilmiş məlumatlar dəyişdikcə istifadəçilər tərəfindən yenilənir, beləcə orda olan səhvlərin sayı minimuma enir. Artıq 2005-ci ildə araşdırmalar göstərdi ki, bu açıq ensiklopediya təxminən «Britannnica» qədər dəqiqdir.

( Читать дальше )

E-demokratiya, e-nəsil, e-seçkilər... Avropa Gənclər Parlamenti, Krakov


Mart ayında Avropa Gənclər Parlamentinin Polşanın Krakov şəhərində növbəti regional sessiyasının keçiriləcəyi barəsində elan gördüm. Elanı oxudum və məlum oldu ki, müxtəlif komitələrdəki mövzularda internetin və yeni texnologiyaların tətbiqi diqqət mərkəzindədir. "İnkişaf" komitəsində olan mövzu isə birbaşa e-nəsilin e-demokratiya prosesində iştirakı və müasir medianın gənclərin seçkidəki iştirakının artırılmasında necə istifadə oluna biləcəyi barəsində idi və hazırda Sosial Yeniliklər Düşərgəsinin layihə koordinatoru olduğumdan bu cür sosial innovativ ideya ətrafında müzakirələrdə iştirak etmək üçün bu komitədə olmaq qərarını verdim. Komitəmizdə müxtəlif ölkələrdən (Azərbaycan, Türkiyə, Estoniya, Polşa, İsveç, Belarus, Ukrayna, Xorvatiya) iştirakçıların olması müxtəlif ölkələrdəki təcrübələrlə tanış olmağa imkan verirdi. Xüsusən də e-hökumət sahəsində dünyada ilk yerlərdən birini tutan Estoniyadan iştirakçının olması müzakirələri daha da maraqlı etdi. Müzakirələri mövzu ətrafında (E-nəsil üçün e-demokratiya, Avropa gənclərinin seçkilərdə daha aşağı iştirak etməsinə cavab kimi. Müasir media Avropa Birliyində gənclərin seçkilərdə iştirakının artırılmasında necə istifadə oluna bilər?) beyin həmləsi etməklə başladıq, fikirlərimizi 3 qrupa böldük: problemlər, faktlar, həlli yolları. 2 günlük müzakirələr nəticəsində qərara aldıq ki, Avropa Birliyində gənclərin seçkilərdə aşağı iştirak faizini müasir media (ənənəvi medianın müsair formaları və yeni media) vasitəsilə artırmaq mümkündür. Gənclər arasında hər seçicinin səsinin əhəmiyyətli olması, seçkinin onlara qərarvermə prosesində dolayısı ilə iştirak etmək üçün şərait yaratması, namizədlər barəsində obyektiv, qərəzsiz məlumatların gənclərə çatdırılması, e-demokratiya prosesində e-yeniliklər barəsində mütəmadi olaraq e-nəslin məlumatlandırılması, e-seçki sisteminin daha ucuz, asan, az bürokratik, müdaxilə oluna bilməyən, seçkisonrası verilən səsin yoxlanmasına şərait yaradan yenilik olması barədə fikirlərin aşılanması baxımından müasir medianın rolu əvəzsiz ola bilər. Nəzərə alındı ki, gənclərin artıq hər şeyi internet üzərindən və ya e-alətlər vasitəsilə etməsi baxımından e-seçkinin həyata keçirilməsi gözlənilən addımdı və qaçılmazdı. Estoniyadan olan iştirakçı artıq ölkədə mövcud olan və uğurla baş tutmuş e-seçki sistemindən, mobil telefonla səs vermənin mümkünlüyündən, həmçinin seçki yaşına çatmamış şəxslərin e-seçki barəsində məlumatlandırılması və vərdişlərinin artırılması üçün həyata keçirilən "kölgə səsverməsi" barəsində məlumat verdi. Qeyd edim ki, e-seçki artıq bir neçə Avropa ölkəsində həyata keçirilir. Əsas problem kimi seçicilərin məxfliyinin qorunması, sonradan səslərinin düzgün hesablanmasını yoxlaya bilməsi, seçki məlumatlarına e-hücumların ola bilməsi kimi problemlər müzakirə olundu və təklif olundu ki, təhlükəsizlik və məxfilik üçün e-bankçılıq sahəsindəki təcrübədən, səslərin yoxlanması, seçki məlumatlarının şəffaflığı üçün David Bismarkın TED.com saytındakı təsvir etdiyi metoddan istifadə etməsinin mümkünlüyü nəzərə alındı. Bundan əlavə Avropa Birliyi səviyyəsində 2 müxtəlif QHT-nin yaradılması təklif olundu ki, bunlardan biri e-seçki zamanı şəffaflığa, digəri isə seçkiöncəsi təbliğatın obyektiv aparılmasına, e-yeniliklər haqqında məlumatlılığın artırılmasına nəzarət etsin. Digər maraq doğuran məqam isə namizədlərin, seçkiyə məsul şəxslərin onlayn çatlar vasitəsilə gənclərlə ünsiyyətini asanlaşdıran dialoqunun nəzərdə tutulmasının təklif olunması oldu.
Qeyd edim ki, digər komitələrdə də İKT ilə bağlı mövzular (kibercinayətlər, internet üzərindən əhalinin sosial problemlərinin həlli və s.) müzakirə olunmuşdu.

Müzakirə zamanı istifadə olunmuş digər mənbələr:
1. BBC: Is a democracy good thing?;
2. Alexander Prosser, Robert Kimmer: Electronic Voting in Europe, Technology, Law, Politics and Society;
3. Parlamentary Office of Science and Technology: E-democracy.

© Rəşad Mehbaliyev

"Azadlıqda İnternet 2010"


Bir anlıq “Azadlıqda internet” haqqında düşünün. Ağlınıza nə gəldi? Yəqin söhbətin nədən getdiyi bir az qaranlıq qaldı. Onda keçim əsas məsələyə.
Azadlıqda internet 2010” adlanan layihə Google və hazırda təhsil aldığım Mərkəzi Avropa Universitetinin birgə təşkilatçılığı ilə bir neçə gün öncə, daha doğrusu 20-22 sentyabrda Budapeştdə keçirilmiş tədbirin adıdır. Tədbir haqqında həm universitetimizin, həm də tədbirin veb saytından xəbər tutdum, təşkilatçılara iştirak niyyətimi bildirdim və dəvət aldım. Diqqətimi çəkən təkcə tədbirin adı, nüfuzlu təşkilatçıları və iştirakçıları (onlar arasında Google, YouTube, Facebook, ATƏT, BBC, Dünya Bankı, Fransa Xarici İşlər Nazirliyi, UNESCO, Harvard Kennedi Məktəbi, Oksford İnternet İnstitutu, Yeni Amerika Fondu, Global Voices və s. şirkət və təşkilatların nümayəndələri də var idi) deyil, eləcə də maraqlı formatı və gündəlikdə olan mövzular idi.

( Читать дальше )